| Safran |
( zaferan ) :Süsengiller familyasından; yurdumuzda da
yetiştirilen, 10-15 cm boyunda, çok yıllık otsu bir bitkidir. Etli, yuvarlak,
kaidesi yassı, 4 cm kadar çapında, üstü esmer renkli ve zarımsı pullarla kaplı,
alt tarafında da kök parçaları bulunan bir soğanı vardır. Yaprakları uzun ve
koyu yeşildir. Çiçekleri mor renklidir. Sonbahar mevsiminde yapraklardan önce
açar. Meyvesi kapsül şeklindedir ve sonbahar aylarında meydana gelir.
İçeriğinde; şekerler, organik asitler, krosin ve uçucu yağ vardır.
Tepeciklerinden elde edilen toz; renk, tat ve koku verici olarak
kullanılır.
Kullanıldığı yerler: Vücuda kuvvet verir. Sinirleri
uyarır. Aybaşı gecikmelerinde faydalıdır. Rahim hareketlerini arttırır. İştah
açar. Sinir zayıflığını giderir. Öksürük, bronşit ve astımda faydalıdır. Fazla
miktarda kullanılmamalıdır. Hamilelerin de kesinlikle kullanmaması
gerekir. |
| Sakızağacı |
( mastaki ) :Antepfıstığıgiller familyasından; Akdeniz
kıyılarında yetişen, 4 m kadar boyunda, sık dallı, çalı görünümünde, kış
aylarında yaprak dökmeyen bir ağaçtır. Çiçekleri küçük ve kırmızı renklidir.
Meyvesi ufak, yuvarlak ve sivri uçludur. Başlangıçta kırmızı renkli iken
sonradan siyaha dönüşür. Dal ve gövdesinden sakız elde
edilir.
Kullanıldığı yerler: Midenin düzenli çalışmasını
sağlar. Tükürük salgılanmasını artırır. Çene kaslarını güçlendirir. Diş etlerini
temizler. |
| Salep |
(sahlep ) :Salepgiller familyasından; tel köklü otsu bir
bitkidir. Kökünde 2 tane yumru vardır. Gövdesi, dik ve silindirimsidir.
Çiçekleri salkım veya başak şeklindedir. Kullanılan yeri köklerindeki
yumrularıdır. Yurdumuzda bir çok çeşidi vadır. Salep yumruları müsilaj, glikoz
ve uçucu bir yağ taşır.
Kullanıldığı yerler: Göğsü yumuşatır.
Öksürük ve bronşitte faydalıdır. Kabızlığı giderir. Basur memelerinde
faydalıdır. Zihni çalışma gücünü arttırır. Kalbi kuvvetlendirir. Aybaşı
kanamalarının düzenli olmasını sağlar. Bağırsak solucanlarının düşürülmesine
yardımcı olur. Vücudun ısınmasını sağlar. Cinsel gücü artırır. |
| Sandalağacı |
( kalanga ) :Sandalgiller familyasından; küçük boylu bir
ağaçtır. Hindistan ve Malakka'nın dağlık bölgelerinde yetişir. Yaprak dökmez.
Yaprakları karşılıklıdır. Çiçekleri sarımtırak kırmızıdır. Meyveleri kiraz
büyüklüğünde olup, siyah renklidir. Odunu sarımtırak renktedir ve kokuludur. Bu
odundan uçucu bir yağ olan santal esansı çıkarılır. Hekimlikte
kullanılır.
Kullanıldığı yerler: İdraryollarındaki mikropları
giderir. |
| Saparna |
( smilax ) :Zambakgiller familyasından; tırmanıcı ve dikenli
gövdeli, yeşilimsi çiçekli, çok yıllık bir bitkidir. Yaprakları kalp
şeklindedir. Çiçekleri şemsiye durumundadır. Kökünde tanen ve saponin bulunur.
Birçok türü vardır. Yurdumuzda nemçe saparnası, Anadolu saparnası
bulunur.
Kullanıldığı yerler: Terletir. Kanı temizler. Cilt
hastalıklarında faydalıdır. Frengide kullanılır. |
| Sarmaşık |
( hedera )Sarmaşıkgiller familyasından; tırmanıcı yeşil odunsu
bir bitkidir. Meyvesi etli, yuvarlak ve üzümsüdür. Yurdumuzda; adi sarmaşık ve
kafkas sarmaşığı olmka üzere 2 çeşidi vardır. Yaprak ve meyvelerinde heederin
denilen zehirli bir madde vardır.
Kullanıldığı yerler: Haricen
yaraların tedavisinde kullanılır. |
| Sarımsak |
( tüm )Zambakgiller familyasından; bütün kısımları keskin
kokulu, 30-100 cm yüksekliğinde, otsu bir bitkidir. Toprak altında iri bir
soğanı vardır. Çiçekleri beyazımsı pembedir. Yaprakları uzun, yassı, paralel
damarlı ve sivri uçlu olup, gövdeyi sarmıştır. Soğanı özel kokulu uçucu bir yağ,
şekerler, A, B, C, P vitaminleri içerir. Yağında alliin denilen bir madde
vardır.
Kullanıldığı yerler: Yüksek tansiyonu düşürür. İştah
açar. Solunum ve hazım sistemindeki mikropları öldürür. Grip, tifo ve difteri
gibi salgın hastalıklar sırasında faydalıdır. Hazmı kolaylaştırır. Kabızlığı
giderir. Bağırsak solucanlarının düşürülmesine yardımcı olur. Kanı temizler.
Kalp adalelerini kuvvetlendirir. Böbreklerin normal çalışmasını sağlar. Karında
ve bacaklarda toplanan suyun boşalmasında yardımcı olur. Romatizma ve mafsal
iltihaplarında faydalıdır. Damar sertliğini önler. Ateşi düşürür. Arpacık ve
basur memelerinde faydalıdır. Zehirlenmelerde kullanılır. İdrar tutukluğunu
giderir. Zehirli hayvan sokmasında da faydalıdır. Saçların uzamasına da yardımcı
olur. |
| Sarımsak otu |
( alliarie ) :Turpgiller familyasından; dik saplı, küçük beyaz
çiçekli bir bitkidir. Oluşturulduğu zaman sarımsak kokusu verir. Hemen hemen her
yerde bulunur.
Kullanıldığı yerler: Temriye uyuz ve yaraların
tedavisinde kullanılır. |
| Sarıot |
( düğünçiçeği ) :Centiyangiller familyasından; gök yeşili
renginde bir bitkidir. Nemli kumsallarda yetişir. Sapı ince, yaprakları dipten
çifter çifter bitişiktir. Çiçekleri sarıdır. Karadeniz bölgesinde
bulunur.
Kullanıldığı yerler: Ateşi düşürür. Asabi ağrıları
dindirir. Romatizmada faydalıdır. |
| Sarısabır |
( azvay )Zambakgiller familyasından 180 kadar türü bulunan ve
tropikal bölgelerde yetişen bir bitkidir. Bazan sapsız küçük bitkiler, bazan da
dallı budaklı ağaçlar halinde bulunur. Yaprakları kalın ve etli olup, rozet
şeklindedir. Çiçekleri yeşilimsi, sarı veya donuk kırmızıdır. Çoğu zaman üç
renklidir. Yaprakları kesildiği zaman acı bir su çıkar. Pankima denilen bu su;
hekimlikte kullanılır. Yurdumuzda da bulunur.
Kullanıldığı
yerler: Kabızlığı giderir. Mide hastalıklarında faydalıdır. Vücudu
kuvvetlendirir. Yanıkların sebep olduğu sancıları keser. Sirke ile karıştırılıp,
saç diplerine sürülürse, dökülmelerini önler. Tavsiye edilen miktardan fazla
kullanılmamalıdır. Mesane ve rahim hastalıklarından şikayet edenlerin de
kesinlikle kullanmaması gerekir. |
| Sassafras |
(bois de sassafra ) :Defnegiller familyasından bir ağaçtır.
Biri Amerika'da diğeri de Çin'de olmak üzere iki türü vardır. Köklerinden,
lavantacılıkta kullanılan sagrol esansı elde edilir. Kurutularak toz haline
getirilen yaprakları baharat olarak kullanılır.
Kullanıldığı
yerler: Sassafrasın kökleri terletici olarak kullanılır. |
| Semizotu |
( semizebe )Semizotugiller familyasından; bir yıllık otsu bir
bitkidir. Gövdesi toprak üzerine yatık, yaprakları sapsız ve etlidir. Yenilen
kısmı, küçük, yuvarlak yeşil yaprakları ve körpe saplarıdır. C vitamini ve Demir
bakımında zengindir. İçeriğinde kuzukulağı asidi bulunduğundan tadı biraz
mayhoştur.
Kullanıldığı yerler: Mide ve bağırsak kanamalarında
ve kanlı idrarda faydalıdır. Kanı temizler. Vücuda serinlik verir. Şeker
hastalarının susuzluğunu giderir. İdrar söktürür. Kabızlığı giderir. Zayıflamaya
faydalıdır. Dalak hastalıklarında şikayetleri geçirir. Uykusuzluk, sinirlilik ve
zihin yorgunluğunda faydalıdır. Lapası, yanık ve apsede rahatlık
verir. |
| Servi |
( selvi ) :Servigiller familyasından; genellikle kış aylarında
yaprak dökmeyen bir ağaçtır. Birçok çeşidi vardır. Adi servi 20-30 m kadar boy
alabilen, sütun şeklinde bir servi türüdür. Kabukları ince ve düzgün, uzun
çatlaklıdır. Yaprakları koyu yeşil renklidir. Sürüngenlerinin ucunda, 3 cm kadar
çapında, esmer renkli kozalağı vardır. Dal ve yapraklarından elde edilen uçucu
yağın içeriğinde, tanen ve servi kafurusu vardır. Hekimlikte kozalalar
kullanılır.
Kullanıldığı yerler: İshali keser. Kanamaları
durdurur. Şeker hastalığında da faydalıdır. Saçları kuvvetlendirmekte ve diş
ağrılarını dindirmekte de kullanılır. |
| Sinameki |
(cassia ) :Baklagiller familyasından; bütün sıcak bölgelerde
yetişen, sarı çiçekli otsu veya ağaçsı bir bitkidir. 400'den fazla türü vardır.
Çiçekleri, yapraklarının dibinden çıkar. Uzun salkım şeklindedirler. Meyvesi,
baklaya benzer. Basık silindirimsi, odunsu ve sert
kabukludur.
Kullanıldığı yerler: Kuvvetli müshildir. Kolit ve
spastik kabızlıkta kullanılmaz. Bulantı ve kusma yapabilir. Sütlü kahveyle
içilmesi daha kolaydır. |
| Sinirliyaprakotu |
(sinirotu ) :Sinirotugiller familyasından; bir veya çok yıllık
otsu bir bitkidir. Birçok yabani türü vardır.
Kullanıldığı
yerler: İdrar söktürür. Yaraları iyileştirir. Cerahatı boşaltır.
Nasırların sökülmesinde kullanılır. |
| Soğan |
( basaliye ) :Zambakgiller familyasından; yumrumsu ve yeşil
yaprakları kullanılan keskin kokulu, acı bir otsu bitkidir. Bileşiminde uçucu ve
sabit yağ, şekerler, fermentler ve amino asitler vardır.
Kullanıldığı
yerler: İdrar söktürür. Vücutta biriken zararlı maddeleri ve suyu atar.
Romatizma, mafsal iltihabı, idrar tutukluğu, damar sertliğinde faydalıdır.
Böbreklerdeki kum ve taşların dökülmesine yardımcı olur. Zayıflamayı sağlar.
Böbrek ağrısını dindirir. Zihin yorgunluğunu dindirir. Baygınlığı geçirir.
Prostat bezinin hastalanmasını önler. İktidarsızlıkta faydalıdır. Cinsel gücü
artırır. Egzama ve diğer cilt hastalıklarında faydalıdır. Öksürük söktürür,
bronşları temizler. Astım nöbeti, akciğer hastalıkları, grip ve soğuk
algınlığında faydalıdır. Kandaki şeker seviyesini düşürür. Şeker hastalarında
faydalıdır. Kolera ve veremde bağırsak solucanlarının düşürülmesine yardımcı
olur. İhtiyarlamayı geciktirir. İştah açar. Kalbi kuvvetlendirir. Koroner
damarları genişletir. Cerahatlerin boşalmasına yardımcı olur. Dolama ve
arpacıkta da faydalıdır. |
| Solucanotu |
( tanacetum vulgare ) :Bileşikgiller familyasından; Karadeniz
ve Doğu Anadolu Bölgesinde doğal olarak yetişen bir bitkidir. Taze bitkinin
çiçekleri kullanılır.
Kullanıldığı yerler: Bağırsak
solucanlarını düşürür. |
| Soyafasulyesi |
( soja hispida ) :Baklagiller familyasından; 1 - 1,5 m boyunda,
bir yıllık otsu bir tarım bitkisidir. Çiçekleri menekşe sarısı rengindedir.
Tohumu küre şeklinde, üzeri pürtüksüzdür. Bir yanında siyah leke vardır. Besleme
gücü yüksek bir gıdadır.
Kullanıldığı yerler: Vücudun
geliişmesini sağlar. Şeker hastaları için faydalıdır. Sinirlerin ve adalelerin
güçlenmesini sağlar. Zihin yorgunluğunda faydalıdır. Nekahat devresinin
kısalmasını sağlar. Guatr olanlar kullanmamalıdır. |
| Sumak |
( somak ) :Antepfıstığıgiller familyasından; kışın yaprak döken
veya her mevsimde yeşil kalan bir ağaçcıktır. Meyvesi mercimeğe benzer. 150
kadar türü vardır. Birçoğu zehirlidir. Yurdumuzda derici sumağı ve boyacı sumağı
doğal olarak yetişir. Kokulu sumağın tentür halindeki şekli idrar tutamama
hastalığında faydalıdır.
Kullanıldığı yerler: Hazmı
kolaylaştırır. Hazımsızlığı ve iştahsızlığı giderir. İshali keser. Kandaki şeker
miktarını düşürür. Fazlası kabızlık yapar. Tansiyonu yüksek olanlar
kullanmamalıdırlar. |
| Susam |
( sesanum indicum ) :Susamgiller familyasından; sıcak
bölgelerde yetişen, bir yıllık, yağ veren otsu bir bitkidir. Çiçekleri beyaz
veya kırmızı, sarıyla karışık alacalı beyazdır. Meyvesi kapsül şeklindedir.
Tohumları esmer veya sarı renklidir. Tohumlarından susamyağı çıkarılır. Tahin
helvası yapımında da kullanılır. Ev ilaçlarında; yaprakları ve yağı
kullanılır.
Kullanıldığı yerler: Yağı, safra taşlarının
düşürülmesinde faydalıdır. Karaciğer hastalıklarında kullanılır. Kabızlığı
giderir. Cinsel gücü artırır. Karın ağrısını giderir. Nefes darlığı ve bronşitte
faydalıdır. |
| Suteresi |
( sezab ) :Turpgiller familyasından; akarsu kenarlarında
yetişen çok yıllık otsu bir bitkidir. Gövdesi yeşil renkli, köşeli, parlak ve
yatıktır. Boyu 30-40 cm kadardır. Kökü çoktur. Çiçekleri beyazdır. İçeriğinde;
kükürtlü bir glikozit, sabit yağ, A, C, D vitaminleri ve mirozin vardır. Ev
ilaçlarında usaresi kullanılır. Salata olarak da yenir.
Kullanıldığı
yerler: Sinirleri yatıştırır. İdrar söktürür. Vücudu kuvvetlendirir.
İştah açar. Skorbüt tedavisinde faydalıdır. Cinsel gücü artırır. |
| Suyosunu |
( alga ) :Tatlı bitkiler şubesinden; genellikle suda yaşayan
klorofilli bitkidir. Yeşil, esmer, kırmızı ve mavi su yosunları diye sınıflara
ayrılır ve değişik alanlarda kullanılırlar. Soda, potas ve iyot elde edilir.
Tarım, sanayi ve tıpta kullanılır. Bazı memleketlerde de besin olarak
yenir.
Kullanıldığı yerler: Fistüllü yaraları genişletmek için
cerrahide kullanılır. Dıştan tatbik edildiğinde zayıflatıcı özelliği de
vardır. |
| Sığırkuyru?u |
( verbascum ) :Sıracagiller familyasından; yüksek boylu, bir
veya iki yıllık otsu bir bitkidir. Yurdumuzda 200 kadar türü vardır. Sık
tüylüdür. Yaprakları tabanında toplanmıştır. Çiçekleri çok çabuk dökülür. Sarı
veya kırmızımsı renktedirler. Büyüksığırkuyruğu denilen türünün içeriğinde;
şeker, sabit ve uçucu yağ, müsilaj, reçine, saponin ve renkli maddeler
vardır.
Kullanıldığı yerler: Göğsü yumuşatır. Balgam söktürür.
Bronşitte faydalıdır. |
| Sıracaotu |
( scrophuiaria ) :Sıracagiller familyasından; pis kokulu, çok
yıllık otsu bir bitkidir. Boğumlu sıracaotu ve köpeksıracaotu en yaygın olan
türlerdir.
Kullanıldığı yerler: Lapası sıraca tedavisinde
kullanılır. |
| Süsen |
( iris ) :Süsengiller familyasından; Nisan - Haziran ayları
arasında türlü renklerde ve güzel kokulu çiçekler açan, 30-80 cm boyunda, çok
yıllık soğanlı otsu bir bitkidir. Çiçekleri dalların ucunda başak şeklindedir.
Dış kısımları soyulup, kurutulduktan sonra menekşe kökü diye kullanılır.
İçeriğinde uçucu yağ, sabit yağ, müsilaj, nişasta, tanen, şeker, iridin ve
reçineli maddeler vardır. Yurdumuzda 20 kadar türü
vardır.
Kullanıldığı yerler: Az miktarda kullanıldığı takdirde
astım ve bronşitte faydalıdır. Göğsü yumuşatır. Balgam söktürür. Yüksek dozda
kullanıldığı takdirde kusturucudur. Mide ve bağırsak gazlarını giderir. Vücutta
biriken suyu boşaltır. Kadınlarda görülen beyaz akıntıyı keser. Haricen
kullanıldığı takdirde yaraları iyileştirir. |
| Sütleğen |
( euphorbia ) :Sütleğengiller familyasından; süt gibi beyaz ve
zehirli bir özsuyu taşıyan, bir veya çok yıllık, otsu veya odunsu bir bitkidir.
Yurdumuzda 60 kadar çeşidi vardır. Önerilen miktardan fazla
kullanılmamalıdır.
Kullanıldığı yerler: Kuvvetli müshildir.
Kabızlığı giderir. Sıtma ve sarılıkta da kulanılır. |
| Sütotu |
( polygala ) :Sütotugiller familyasından; bir veya çok yıllık,
odusu veya otsu bir bitkidir. Çiçekleri kırmızı, beyaz veya mavidir. Yurdumuzda
polygala supina ve polygala anatolica denilen türleri vardır. Kökü kullanılır.
Kokusu bulantı vericidir.
Kullanıldığı yerler: Bronşitte
faydalıdır. Balgam söktürür. Göğsü yumuşatır. İdrarı çoğaltır. Anne sütünü
çoğaltır. Yüksek dozda kullanılacak olursa kusturur. |
| Söğüt |
( bid ) :Söğütgiller familyasından; genellikle su kenarlarında
yetişen boylu veya bodur bir ağaçtır. Kışın yaprak döker. Yaprak dökmeyenleri
enderdir. Meyveleri kapsül şeklindedir. Yurdumuzda 35 kadar türü vardır. Dal
kabuklarının içeriğinde salisin glikozidi ve tanen vardır. Ev ilaçlarında
kullanılır.
Kullanıldığı yerler: Ateşi düşürür. İshali keser.
Kanamayı dindirir. Mikropları öldürür. İştah açar. Vücuda kuvvet verir.
Romatizma ağrılarını dindirir. Mesane taşlarının düşürülmesine yardımcı olur.
Uykusuzluğu giderir. Sinirleri yatıştırır. Aybaşı kanamalarını düzenler. |